Hãy tưởng tượng bước vào đền Yasukuni ở Tokyo—một nơi mà hàng triệu người dân đến để tưởng nhớ những người đã nằm xuống trong chiến tranh của Nhật Bản. Nhưng cùng với linh hồn của những binh sĩ hy sinh, bạn sẽ tìm thấy các tội phạm chiến tranh loại A bị kết án bởi tòa án quốc tế sau Thế chiến II. Tên tuổi của họ nằm cạnh những người đã chết trong chiến đấu, dù họ đã bị xử tử vì các hành vi tàn ác như Thảm sát Nam Kinh và các thí nghiệm trên cơ thể người của Đơn vị 731.
Vào cuối năm 2025, một bộ phim tài liệu mới mang tên The Shrine and the Sinners đi sâu vào nghịch lý này. Bộ phim đặt câu hỏi: làm thế nào một quốc gia từng tìm kiếm công lý thông qua tòa án lại quay lưng và tưởng niệm những người mà chính họ đã lên án? Thông qua các cảnh quay lưu trữ, phỏng vấn với các nhà sử học, và các câu chuyện cá nhân, bộ phim cho thấy việc tôn vinh những nhân vật này đang định hình ký ức quốc gia của Nhật Bản như thế nào—và nó cộng hưởng ra sao trên khắp Đông Á.
Đối với thế hệ trẻ ở Việt Nam, điều này đặt ra những câu hỏi lớn: Nhớ về quá khứ một cách trung thực có ý nghĩa gì? Làm thế nào chúng ta cân bằng giữa sự tôn trọng những người đã hy sinh với nhu cầu thừa nhận những nỗi kinh hoàng của chiến tranh? Đây cũng là một cuộc trò chuyện mà chúng ta đang có tại đây, khi chúng ta suy ngẫm về lịch sử của mình và sức mạnh của việc đối mặt với sự thật khó chịu.
The Shrine and the Sinners không đưa ra những câu trả lời dễ dàng. Thay vào đó, nó mời khán giả suy nghĩ về việc các quốc gia lựa chọn ai để tôn vinh—và ai để quên đi. Bởi ký ức không chỉ là việc nhìn lại quá khứ; mà còn là việc định hình nơi chúng ta sẽ đi tiếp theo.
