Hãy tưởng tượng việc hạ xuống 1.500 mét dưới sóng, nơi ánh sáng mặt trời mờ dần và những di vật cổ đang chờ đợi. Vào tháng Giêng vừa qua, một đội ngũ khảo cổ biển đã thực hiện chuyến lặn như thế ở Biển Đông để phục hồi đồ gốm từ một con tàu đắm có từ hơn 500 năm trước.
Sử dụng phương tiện điều khiển từ xa (ROV), họ đã trục vớt các vại sứ, bát và mảnh trang trí từng thuộc về một tàu buôn thới Minh. Đối với chúng ta ở Việt Nam, đó giống như việc khai quật kho báu Bát Tràng — nhưng thậm chí cổ hơn và nằm dưới biển nửa thiên niên kỷ.
Trở lại boong tàu, các nhà khoa học bảo tồn nhanh chóng hoạt động. Họ cẩn thận loại bỏ tinh thể muối, lập bản đồ từng mảnh bằng quét 3D và áp dụng các phương pháp hóa học nhẹ nhàng để ổn định đồ sứ. Những quy trình này mở ra manh mối về kỹ thuật nung, tuyến đường buôn bán và cuộc sống hàng ngày của những thủy thủ đã qua đời từ lâu.
Mỗi mảnh phục hồi cung cấp cửa sổ nhìn vào thương mại hàng hải thế kỷ 16 xuyên Á. Các đồ gốm này có khả năng đã đi qua các cảng nhộn nhịp gần Hội An hoặc Đà Nẵng, kết nối các nền văn hóa từ Trung Quốc đại lục đến Việt Nam và xa hơn.
Khi quá trình bảo tồn mang những câu chuyện này trở lại ánh sáng, nó nhắc nhở chúng ta rằng khu vực của chúng ta luôn là điểm giao thoa của các nền văn hóa. Đối với các nhà khám phá trẻ và những người yêu thích lịch sử, những phát hiện dưới nước này là lời mời để dấn sâu hơn vào quá khứ chung của chúng ta.
